درباره کتاب غریبهها و پسرک بومی (احمد محمود):
این رمان در ژانر داستان سیاسی-اجتماعی و رئالیسم انتقادی نوشته شده و اولین بار در سال ۱۳۵۰ منتشر شده است. احمد محمود (۱۳۱۰-۱۳۸۱)، از مهمترین نویسندگان جنوب ایران، در این کتاب به سراغ یکی از حساسترین دورههای تاریخ معاصر ایران (دهه ۱۹۵۰، ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد) رفته است. داستان در یک روستای فرضی در خوزستان (احتمالاً منطقه مسجد سلیمان) میگذرد. پسرک بومی (که نامش فاش نمیشود، نماد «نسل آینده») با «غریبهها» (انگلیسیها و آمریکاییها، مهندسان نفت، مزدوران محلی) و نیز با «شاه» (عامل استعمار) مواجه میشود. محمود به سه لایه پرداخته است: لایه اول: فقر شدید روستاییان و وابستگی آنان به کار در شرکت نفت. لایه دوم: نفوذ فرهنگ غربی (لباس، موسیقی، مشروب، روابط زن و مرد) و تخریب ارزشهای سنتی (احترام به بزرگتر، ساده زیستی). لایه سوم: مقاومت منفی (گوشهگیری) و نهایتاً کوچ اجباری پسرک به شهر (اهواز) در پایان رمان. برخلاف آثار اولیه محمود (همسایهها، داستان یک شهر) که خشونت انقلابی را توصیه میکردند، در این رمان پسرک بومی هیچ اقدام عملی (شورش مسلحانه، تحریم، شکایت) انجام نمیدهد و تنها به نظاره و رنج بردن قناعت میکند (شاید نماد سرخوردگی نسل پس از کودتای ۲۸ مرداد). نثر محمود در این کتاب ساده، شاعرانه و سرشار از توصیفات جغرافیای جنوب (باد، درخت خرما، کارون، نخلستانها) است. این رمان به عنوان یکی از نخستین آثار داستانی ایران درباره «نفت و استعمار» شناخته میشود و مورد توجه منتقدان چپ (که راه حل انقلابی میخواستند) و منتقدان راست (که محمود را «وطن فروش» میخواندند) قرار گرفت. عنوان کتاب (غریبهها و پسرک بومی) یادآور رمان «بیگانه» آلبر کامو (موریس و مادر عرب) است، اما محمود به جای روایت از نگاه استعمارگر، از نگاه بومی روایت میکند.