درباره کتاب تاریخ ایران باستان (حسن پیرنیا):
این کتاب در ژانر تاریخ ایران پیش از اسلام نوشته شده و حسن پیرنیا (۱۲۵۰-۱۳۱۴)، سیاستمدار، دیپلمات و مورخ برجسته دوره قاجار و پهلوی، آن را در سه جلد (۱۳۰۶ تا ۱۳۱۰) تألیف کرده است. پیرنیا در این اثر، به عنوان یکی از نخستین مورخان ایرانی که به منابع غربی (هرودوت، کتزیاس، گزنفون، آریان، دیودور سیکولوس) و منابع شرقی (اوستا، کتیبههای هخامنشی، شاهنامه فردوسی، تاریخ طبری) دسترسی داشت، روایتی جامع و ساده از تاریخ ایران قبل از اسلام به دست میدهد. جلد اول: سرزمین و نژادهای کهن ایران، مهاجرت آریاییها، مادها (پادشاهی دیاکو، فرورتیش، هووخشتره، اژدهاک). جلد دوم: هخامنشیان (کوروش بزرگ و فتح بابل، کمبوجیه و فتح مصر، داریوش بزرگ و اصلاحات اداری و نظامی، خشایارشا و جنگهای ایران و یونان، اردشیر اول و احیاء قدرت، داریوش سوم و حمله اسکندر). جلد سوم: سلوکیان (جانشینان اسکندر و عقبنشینی تدریجی به سوریه)، اشکانیان (تبار سکایی، ضعف تمرکز، جنگهای طولانی با روم، سقوط به دست اردشیر بابکان) و ساسانیان (احیای قدرت و دین زرتشتی، اوج در زمان شاپور اول و انوشیروان، جنگهای با بیزانس، سقوط به دست اعراب در نبرد قادسیه و نهاوند). پیرنیا در مقدمه کتاب، هدف خود را «بیدار کردن حس ملی و احیای هویت ایرانی در برابر سیاستهای استعماری روس و انگلیس» اعلام کرده است. نثر کتاب علمی اما در عین حال روان و داستانگونه است و از اطناب مفرط (معضل بسیاری از تاریخهای سنتی) پرهیز میکند. با وجود گذشت نزدیک به یک قرن، این اثر هنوز هم به عنوان یکی از منابع اصلی درسی دانشگاههای ایران و از پرفروشترین کتابهای تاریخ ایران باستان در زبان فارسی شناخته میشود. نقد اصلی به کتاب، تمرکز بیش از حد بر تاریخ سیاسی و غفلت نسبی از تاریخ اجتماعی و اقتصاد است که در چاپهای بعدی اصلاح نشده است.